Stłuszczenie wątroby: przełącznik spalania tłuszczów PPAR-alfa i rewolucyjna substancja PEA

Stłuszczenie wątroby występuje u około co trzeciej osoby dorosłej, a liczba osób z tym schorzeniem rośnie.¹ Przez długi czas nie powoduje bólu, dlatego wiele osób nie wie, że je ma.² Wyjaśnimy, co dzieje się w wątrobie, jaką rolę odgrywa białko PPAR-alfa i dlaczego naukowcy interesują się substancją PEA, którą organizm sam wytwarza.

Wątroba jako spalarnia tłuszczów

Wyobraź sobie wątrobę jako dużą miejską spalarnię i zakład przetwarzania tłuszczów. W przypadku stłuszczenia wątroby dociera do niej więcej ciężarówek z tłuszczem, niż jest w stanie przetworzyć. Tłuszcz zaczyna gromadzić się w komórkach wątroby. Z czasem w wątrobie może rozwinąć się stan zapalny, który stopniowo prowadzi do jej bliznowacenia.³

Lekarze obecnie określają stłuszczenie wątroby skrótem MASLD.²

PPAR-alfa: szef spalarni

W komórkach wątroby działa białko PPAR-alfa. To swego rodzaju szef spalarni. Kiedy jest aktywne, daje wątrobie sygnał do rozkładania tłuszczów i przekształcania ich w energię. Jednocześnie hamuje stan zapalny.⁴

Jednak przy stłuszczeniu wątroby wydaje się, że szef zasypia. W próbkach wątroby pobranych od 125 pacjentów zaobserwowano zależność: im mniej PPAR-alfa znajdowało się w wątrobie, tym więcej było w niej tłuszczu, stanu zapalnego i blizn. U osób, u których stan wątroby poprawił się w ciągu roku, ilość PPAR-alfa wzrosła.⁵ Nie wiadomo jeszcze, czy osłabienie aktywności szefa jest przyczyną, czy skutkiem choroby.

Jak obudzić szefa? Leki z laboratorium

Medycyna zna leki, które aktywują PPAR-alfa. Nazywa się je fibratami, a jednym z nich jest fenofibrat. Lekarze przepisują je przede wszystkim w przypadku podwyższonego poziomu tłuszczów we krwi.⁴

Jednak w przypadku stłuszczenia wątroby wyniki badań u ludzi nie są jak dotąd przekonujące. W niewielkim badaniu z udziałem ludzi po niemal roku stosowania leków nie zmniejszyło się nagromadzenie tłuszczu, stan zapalny ani bliznowacenie wątroby.⁴ Fibraty mogą ponadto obciążać samą wątrobę. Nawet u jednej piątej osób powodują niewielki i przejściowy wzrost wartości prób wątrobowych, a w rzadkich przypadkach mogą również uszkodzić wątrobę.⁶

Jeśli przyjmujesz fibraty, nie odstawiaj ich samodzielnie. Lekarz wie, dlaczego Ci je przepisał.

PEA: pobudka, którą organizm zna

PEA (palmitoiloetanoloamid) to substancja, którą organizm sam wytwarza. Produkuje ją wtedy, gdy jej potrzebuje.³

Naukowcy odkryli, że PEA działa właśnie poprzez PPAR-alfa. U myszy, u których naukowcy wyłączyli PPAR-alfa, PEA nie łagodził stanu zapalnego.⁷ Oznacza to, że PEA jest naturalnym sygnałem pobudki dla szefa spalarni.

Jeśli chodzi o wątrobę, dotychczasowa wiedza pochodzi głównie z badań na myszach. U myszy ze stłuszczeniem wątroby PEA zmniejszał gromadzenie się tłuszczu, łagodził stan zapalny i bliznowacenie oraz poprawiał wyniki prób wątrobowych.⁸ PEA badano również u ludzi, ale w przypadku innych dolegliwości, na przykład bólu. Przegląd badań klinicznych potwierdził jego wyjątkowo wysoki poziom bezpieczeństwa i tolerancji, bez poważnych działań niepożądanych lub wyraźnych interakcji z innymi lekami.⁹ To, czy równie skutecznie pomaga ludzkiej wątrobie, muszą jeszcze wykazać badania z udziałem ludzi.

Reklama

Porównanie fibratów i PEA

Powstaje więc swoisty paradoks. Leki, które mają pomagać wątrobie spalać tłuszcz, same mogą ją obciążać, i to właśnie wtedy, gdy jest już przeciążona tłuszczem.⁶ PEA ma przewagę nad fibratami: organizm zna tę substancję, ponieważ sam ją wytwarza, a w dotychczasowych badaniach z udziałem ludzi była dobrze tolerowana.³

Podsumowanie

Wątroba potrafi się zregenerować, jeśli tylko dostanie szansę. Badania nad przełącznikiem PPAR-alfa otwierają nowe możliwości, a PEA wydaje się jedną z obiecujących substancji. Dobrą wiadomością jest to, że w badaniach z udziałem ludzi była dobrze tolerowana, dlatego warto dalej badać jej zastosowanie w przypadku stłuszczenia wątroby.³ Podstawą pozostają jednak zdrowa dieta, aktywność fizyczna i regularne kontrole lekarskie.

Reklama

Źródła

1. Younossi Z. M. a kol.: The global epidemiology of NAFLD and NASH: a systematic review. Hepatology, 2023
2. StatPearls: Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD)
3. Basu D.: Palmitoylethanolamide, an endogenous fatty acid amide, and its pleiotropic health benefits: A narrative review. J Biomed Res, 2024
4. Pawlak M., Lefebvre P., Staels B.: Molecular mechanism of PPARα action and its impact on lipid metabolism, inflammation and fibrosis in NAFLD. J Hepatol, 2015
5. Francque S. a kol.: PPARα gene expression correlates with severity and histological treatment response in patients with NASH. J Hepatol, 2015
6. LiverTox: Fenofibrate. NCBI Bookshelf
7. Lo Verme J. a kol.: The nuclear receptor PPAR-alpha mediates the anti-inflammatory actions of palmitoylethanolamide. Mol Pharmacol, 2005
8. Hu J. a kol.: Micronized Palmitoylethanolamide Ameliorates MCD Diet–Induced Nonalcoholic Steatohepatitis. Front Pharmacol, 2021
9. Wang Y., Duan X., Li Z. a kol.: Palmitoylethanolamide in the Treatment of Pain and Its Clinical Application Prospects. Drug Des Devel Ther, 2025

Powyższe nie stanowi oświadczeń żywieniowych ani zdrowotnych w rozumieniu Rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady, z późniejszymi zmianami.

Dr Peter Blaško

dyrektor ds. badań i rozwoju PHARCO GRANCREO