Atopowe zapalenie skóry potrafi być wyczerpujące. Każdy, kto doświadczył go na własnej skórze, zna to niekończące się błędne koło: sucha skóra, nieznośne swędzenie, drapanie, a rano rozczarowanie kolejnym pogorszeniem stanu skóry.
Zwykłe leki i maści z apteki często jedynie „gaszą pożar” na powierzchni. A co, gdybyśmy przyjrzeli się temu, co dzieje się głęboko pod powierzchnią skóry? Główną przyczyną tych dolegliwości nie jest bowiem tylko sucha skóra, ale nadmiernie pobudzone komórki w naszym organizmie, które nazywamy komórkami tucznymi (mastocytami)¹.
Czym są komórki tuczne i co robią w skórze
Komórki tuczne (mastocyty) to komórki układu odpornościowego, które w skórze znajdują się tuż przy nerwach i naczyniach krwionośnych. Przy atopowym zapaleniu skóry jest ich w skórze więcej i częściej stykają się z nerwami¹. Mogą reagować na alergen, ale także na stres, pot czy szorstką tkaninę.
- Komórki tuczne zawierają w sobie substancje zapalne, takie jak histamina…
- Po podrażnieniu uwalniają je do otaczającej skóry.
- Rezultat: zaczerwienienie, obrzęk i swędzenie.
Dlaczego tabletka przeciwalergiczna często nie wystarcza
Histamina nie jest jednak jedynym winowajcą. Inne substancje uwalniane przez komórki tuczne, na przykład tryptaza, podrażniają nerwy poprzez odrębny receptor (PAR-2) i wywołują swędzenie, które nie jest związane z histaminą¹. Tabletki przeciwalergiczne (leki przeciwhistaminowe) blokują natomiast jedynie histaminę. Również dlatego ich skuteczność w przypadku egzemy nie została jednoznacznie potwierdzona w badaniach².
Komórki tuczne i nerwy dodatkowo wzajemnie się pobudzają. Nerwy również uwalniają własne substancje, które ponownie aktywują komórki tuczne¹. Drapanie dodatkowo uszkadza barierę skórną i powstaje błędne koło, w którym swędzenie samo się napędza.
Jak przerwać to błędne koło?
Kiedy egzema rozwija się w pełni, zazwyczaj w pierwszej kolejności sięgamy po leki przeciwalergiczne lub maści kortykosteroidowe. Jak jednak widzimy, samo oddziaływanie na histaminę nie wystarcza, a miejscowe łagodzenie stanu zapalnego również nie zawsze zapobiega nawrotom egzemy.
Dlatego badania koncentrują się na wcześniejszym etapie tego procesu, czyli na samych komórkach tucznych, z których pochodzą histamina i inne substancje wywołujące swędzenie¹. Jedną z możliwości, która jest w tym kontekście badana, jest PEA (palmitoiloetanoloamid)³.
PEA to substancja, którą organizm sam wytwarza, gdy tkanki są podrażnione³. Koncepcję, zgodnie z którą organizm posiada własne „hamulce” komórek tucznych, opisał w 1993 roku zespół Rity Levi-Montalcini, laureatki Nagrody Nobla⁴.
W badaniach laboratoryjnych PEA hamuje aktywację komórek tucznych, głównie poprzez receptor PPAR-α³. Duże badanie z zastosowaniem preparatu zawierającego PEA (2456 pacjentów) wykazało ustępowanie objawów⁵.
Reklama
Porównanie: Klasyczne leki a PEA
| Leki przeciwhistaminowe | Kremy kortykosteroidowe | PEA | |
| Rola w organizmie | Blokują histaminę, którą komórki tuczne już uwolniły. | Silnie hamują stan zapalny w miejscu nałożenia kremu. | W badaniach laboratoryjnych hamuje aktywność komórek tucznych, zanim uwolnią swoją zawartość³. |
| Wpływ na swędzenie | Przy egzemie często słaby, ponieważ swędzenie jest wywoływane nie tylko przez histaminę¹,². | Bardzo dobry, ponieważ silnie i zdecydowanie „wyłączają” stan zapalny. | Bardzo dobry – badania kliniczne potwierdzają znaczne zmniejszenie swędzenia i drapania u pacjentów⁵. |
| Szybkość działania | W ciągu kilku godzin. | Poprawa zazwyczaj w ciągu kilku godzin lub dni. | Organizm potrzebuje trochę czasu, aby osiągnąć odpowiedni poziom substancji, zwykle od 1 do 2 tygodni. |
| Długotrwałe stosowanie | Przy długotrwałym stosowaniu skuteczność może się zmniejszać, a niektóre powodują zmęczenie. | Powodują ścieńczenie skóry, czynią ją delikatną, a po odstawieniu egzema często powraca z pełną siłą⁷. | Jest to substancja naturalnie występująca w organizmie, która nie powoduje uzależnienia ani nie niszczy skóry czy narządów³, a w badaniach była stosunkowo dobrze tolerowana. |
Podsumowanie: Zrozumienie alarmu to pierwszy krok Standardowe leczenie egzemy łagodzi przede wszystkim to, co już zostało uruchomione w skórze. Dlatego naukowcy poszukują sposobu oddziaływania na źródło problemu, czyli same komórki tuczne. PEA należy obecnie do najbardziej interesujących możliwości: to substancja naturalnie występująca w organizmie, która mogłaby nauczyć komórki tuczne reagować mniej gwałtownie. Na ile jest to prawdą, pokażą dopiero szerzej zakrojone badania
Reklama
Źródła:
- Siiskonen H, Harvima I. Mast cells and sensory nerves contribute to neurogenic inflammation and pruritus in chronic skin inflammation. Front Cell Neurosci. 2019;13:422. PMID 31619965
- Matterne U, et al. Oral H1 antihistamines as 'add-on’ therapy to topical treatment for eczema. Cochrane Database Syst Rev. 2019;1:CD012167. PMID 30666626
- Petrosino S, Di Marzo V. The pharmacology of palmitoylethanolamide and first data on the therapeutic efficacy of some of its new formulations. Br J Pharmacol. 2017;174(11):1349-1365. PMID 27539936
- Aloe L, Leon A, Levi-Montalcini R. A proposed autacoid mechanism controlling mastocyte behaviour. Agents Actions. 1993;39 Spec No:C145-7. PMID 7505999
- Eberlein B, et al. Adjuvant treatment of atopic eczema: assessment of an emollient containing N-palmitoylethanolamine (ATOPA study). J Eur Acad Dermatol Venereol. 2008;22(1):73-82. PMID 18181976
- Visse K, et al. Efficacy of body lotion containing N-palmitoylethanolamine in subjects with chronic pruritus due to dry skin: a dermatocosmetic study. Acta Derm Venereol. 2017;97(5):639-641. PMID 27983740
- Coondoo A, Phiske M, Verma S, Lahiri K. Side-effects of topical steroids: A long overdue revisit. Indian Dermatol Online J. 2014;5(4):416-425. PMID 25396122
Dr Peter Blaško
dyrektor ds. badań i rozwoju PHARCO GRANCREO